Maklumat Penanaman Pisang
Penanaman pisang memerlukan kemahiran, dedikasi dan kaedah penanaman yang betul untuk mencapai hasil yang tinggi. Berikut ialah beberapa panduan penting yang perlu diketahui oleh setiap penanam pisang. Senarai ini tidak menyeluruh dan pasti memerlukan beberapa penyesuaian bergantung pada varieti pisang.
Iklim & Tanah
Iklim
Pisang memerlukan iklim subtropika yang panas, kelembapan yang mencukupi dan perlindungan daripada angin. Kebanyakan varieti pisang tumbuh paling baik dengan 12 jam cahaya terang dan kelembapan tinggi 50% atau lebih. Julat suhu ideal ialah sekitar 26–30°C (78–86°F) dengan RH 75–85%. Walaupun pisang tumbuh paling baik di bawah cahaya matahari yang terang, suhu tinggi akan merenggus daun dan buah. Selain itu, perlindungan angin dinasihatkan kerana angin berkelajuan tinggi melebihi 80 km/j akan merosakkan daun dan batang. Oleh itu, penyokongan (propping) perlu dilakukan pada beberapa bulan terakhir kitaran hidup sebelum penuaian.
Tanah
Pisang memerlukan tanah yang subur, lembap dan bersaliran baik. Pisang juga lebih suka tanah dengan pH antara 6–7.5. Tanah berpH rendah (di bawah pH 5) menjadikan pisang lebih mudah dijangkiti penyakit Panama. Elakkan tanah berpasir, masin, kurang nutrien dan bersaliran buruk. Jika tanah tidak dalam keadaan terbaik, perbaikinya! Tanah berpasir ringan boleh diperbaik dengan meletakkan sungkupan (mulch) di sekeliling pokok pisang. Ini meningkatkan penahanan air dan menghalang nutrien daripada meresap terlalu cepat ke dalam tanah. Tanah kurang nutrien boleh diperbaik dengan memasukkan bahan organik sebelum menanam. Pisang tidak tahan takungan air kerana akarnya akan reput; ini boleh diatasi dengan membuat parit semasa penyediaan tanah dan menanam pisang di atas batas tinggi (raised bed).
Varieti
Terdapat banyak varieti pisang di Malaysia. Pisang yang biasa ditanam ialah Berangan dan Cavendish, Rastali, Emas, Raja, Abu (Nipah), Nangka dan Tanduk. Namun, kawasan yang berbeza di Malaysia mempunyai varieti popular tersendiri kerana permintaan pasaran. Contohnya, Berangan, Rastali dan Tanduk biasa ditanam di Johor manakala Nangka dan Emas paling popular di Pahang.
Jadual di bawah menunjukkan ciri-ciri varieti yang berbeza. Dengan maklumat ini, anda dapat memilih spesies yang paling sesuai untuk ladang anda.
| Varieti pisang | Berat (kg) | Tanam ke Berbunga (bulan) | Berbunga ke Tuai (bulan) | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Suckers | Tissue Culture | Optimum | Suckers | Tissue Culture | ||
| Pencuci mulut | ||||||
| Berangan | 10–15 | 12–18 | 25–38 | 10–12 | 7–8 | 10–12 |
| Cavendish | – | 20–25 | 30–40 | 10–12 | 6–7 | 10–12 |
| Emas | 8–10 | 8–10 | 10–15 | 8–10 | 6–7 | 7–8 |
| Rastali | 10–14 | 12–18 | 20–30 | 10–12 | 7–8 | 10–12 |
| Raja | 12–16 | 12–18 | 20–30 | – | 7–8 | 11–12 |
| Raja Udang | 12–16 | 12–18 | 20–30 | – | 8–9 | 11–12 |
| Untuk masakan | ||||||
| Abu (Nipah) | 15–22 | 15–28 | 30–40 | 7–9 | 12–14 | 14–16 |
| Nangka | 15–20 | 15–25 | 25–30 | 7–9 | 7–8 | 11–12 |
| Tanduk | 7–10 | 7–12 | – | 7–9 | 7–8 | 11–12 |
Penanaman
Bahan Tanaman
Cara terbaik ialah bermula dengan anak pokok kultur tisu. Anak pokok kultur tisu disyorkan untuk ditanam kerana ia tidak mengandungi sebarang patogen bawaan tanah dan nematod.
Anak pokok kultur tisu sihat, bebas perosak dan penyakit, seragam serta mempunyai tempoh penuaian yang lebih singkat. Sebaliknya, sulur tidak seragam dan mempunyai tempoh penuaian yang lebih panjang, menjadikan pengurusan ladang memakan masa dan tidak menentu.
Masa Menanam
Pisang kultur tisu boleh ditanam sepanjang tahun di Malaysia.
Bekalan Nutrien
Pisang memerlukan nitrogen (N), fosforus (P), kalium (K) dengan nisbah 3:1:6 dan mikronutrien lain (Mg, S, B, Ca, Zn, Fe, Cu) bagi memastikan pokok tumbuh subur.
Jarak Tanaman
Jarak yang disyorkan ialah 8 kaki x 8 kaki dengan kira-kira 500 pokok seekar kerana itulah jarak standard untuk mengurangkan ketinggian pokok dan penyakit seperti Sigatoka. Namun, jarak paling jimat dan cekap ialah 6 kaki x 6 kaki dengan 800 pokok seekar, jika pengairan tersedia. Rajah di bawah memberikan panduan yang baik untuk penanaman pisang:
Penyediaan Tanah
Produktiviti yang baik dan pisang berkualiti tinggi hanya boleh dicapai melalui penyediaan tanah yang cemerlang. Penyediaan tanah yang lemah akan meningkatkan risiko perosak seperti nematod dan penyakit seperti Phytophthora. Jika ladang akan ditanam pisang buat kali pertama, tanah disediakan seperti berikut:
- Hapuskan semua sisa tanaman terdahulu. Kemudian, bakar pokok yang telah dirobohkan dan dikeringkan. Jika pembakaran tidak dibenarkan, mesin pencincang digunakan untuk memotong pokok menjadi kepingan halus sebelum ia dicampur ke dalam tanah.
- Tambahkan sedikit baja organik dan kapur terhidrat ke dalam tanah masing-masing untuk menambah baik kualiti tanah dan mengurangkan keasidan tanah.
- Bajak tanah sekali dengan subsoiler, kemudian bajak kali kedua dengan sikat cakera (disc harrow). Tujuan utama kerja ini adalah memecahkan semua ketulan tanah dan batu menjadi zarah yang sangat halus bagi memudahkan pertumbuhan pokok. Ia juga dapat mencampurkan baja organik dan kapur terhidrat ke dalam tanah.
Kaedah Penanaman
Kaedah yang sesuai diperlukan semasa menanam pisang.
Langkah 1
Tandakan lokasi tempat pokok perlu ditanam menggunakan pita ukur yang panjang.
Langkah 2
Gali lubang berdiameter satu kaki dan sedalam sepuluh (10) hingga dua belas (12) inci, letakkan pokok ke dalam lubang dengan batang palsu 1 inci di bawah aras tanah.
Langkah 3
Masukkan sedikit baja ke dalam lubang untuk merangsang pertumbuhan pokok dan tutup lubang dengan tanah. Tanah di sekeliling pokok perlu dipadatkan dengan kemas bagi menghilangkan poket udara.
Penyelenggaraan
Pembajaan
Baja lengkap dengan nisbah 3:1:6 nitrogen (N), fosforus (P), kalium (K) secara umumnya sesuai untuk kebanyakan ladang pisang. Baja perlu diberi sekali dua minggu atau sekurang-kurangnya sebulan sekali. Pendekatan terbaik ialah memberi baja dalam kuantiti kecil tetapi lebih kerap. Dinasihatkan menyiram dan membaja pada masa yang sama supaya pisang menyerap nutrien dengan lebih cepat dan mudah. Jika sistem pengairan tiada, masa terbaik untuk membaja ialah selepas hujan.
Senarai di bawah ialah cadangan pembajaan NPK untuk kebanyakan varieti pisang (iaitu berangan, rastali, raja, tanduk dan nangka). Bagi varieti lain, beberapa penyesuaian diperlukan. Selain itu, baja organik tertentu (cth. najis ayam terperam dan lain-lain) juga boleh digunakan dalam kuantiti sesuai dan tidak kerap.
| Umur Pokok (Bulan) | Jenis Baja | Kuantiti (gram)/Pokok |
|---|---|---|
| 1 | NPK 15:15:15 | 50 |
| 2 | NPK 15:15:15 | 50 |
| 3 | NPK 15:15:15 | 100 |
| 4 | NPK 13:11:21 - 2Mg + 0.2B | 100 |
| 5 | NPK 15:9:20 - 2Mg + 4S + TE | 200 |
| 6 | NPK 13:11:21 - 2Mg + 0.2B | 200 |
| 7 | NPK 15:9:20 - 2Mg + 4S + TE | 200 |
| 8 | NPK 12:12:17 - 2Mg | 100 |
| 9 | NPK 15:15:15 | 100 |
| 10 | NPK 12:12:17 - 2Mg | 100 |
Nota penting : Letakkan baja dua inci dari batang pokok bagi mengelakkan pokok mati. Di kawasan bercerun, letakkan baja hanya di bahagian atas cerun sahaja.
Semburan Foliar
Semburan foliar gabungan mikronutrien (iaitu Zn, Fe, Cu dan B) juga boleh digunakan untuk meningkatkan hasil pisang. Banyak jenama mikronutrien foliar terdapat di pasaran. Penggunaannya boleh mengikut arahan produk.
Pembersihan Rumpai
Lakukan pembersihan rumpai dengan "Glufosinate-ammonium" semasa pokok pisang masih muda. Ini kerana pokok pisang muda tumbuh jauh lebih perlahan dengan kehadiran rumpai yang menghalang cahaya matahari dan menyerap sebahagian nutrien. Namun, apabila pokok pisang mencapai saiz matang, sebilangan rumpai yang sesuai perlu dikekalkan kerana rumpai membantu menahan air dan menghalang baja daripada larut. Selain itu, rumpai juga mewujudkan persekitaran yang sesuai untuk mikroorganisma berfaedah yang mampu menggalakkan pertumbuhan pokok dan mengawal mikroorganisma berbahaya, seperti Ralstonia solanacearum (penyebab "Penyakit Moko").
Pengurusan Air
Pengurusan Air - Fertigasi
Pisang memerlukan banyak air untuk tumbuh. Penggunaan pengairan air terbukti meningkatkan hasil sebanyak 20–30%. Cara pengurusan air yang paling cekap ialah pengairan titisan. Namun, jika pokok pisang ditanam di bukit, pengairan pancutan lebih cekap daripada pengairan titisan.
Secara umum, ladang pisang memerlukan sekurang-kurangnya 2000–2500 mm hujan setahun atau 25 mm hujan seminggu. Penyiraman mendalam diperlukan semasa kemarau. Lazimnya pokok pisang tumbuh sangat perlahan atau berhenti tumbuh jika kekurangan air. Walaupun pisang memerlukan banyak air, ia tidak boleh disiram berlebihan. Air berlebihan turut menyebabkan akar reput kerana akar pisang lemah menyerap air.
Tanaman Selingan
Tanaman selingan boleh menguntungkan. Tanaman jangka pendek (45–60 hari) seperti serai, cili dan lain-lain boleh ditanam di antara baris pokok pisang. Namun, tanaman selingan hanya sesuai pada peringkat awal ladang.
Operasi Khas
Amalan berikut memberi kesan langsung kepada produktiviti dan kualiti pisang.
Pembuangan / Pemangkasan Sulur
Mengekalkan terlalu banyak sulur akan mengurangkan hasil. Dinasihatkan membuang semua sulur setelah pengganti (follower) yang dikehendaki dipilih. Jarak umur 2 bulan antara pokok induk dan pengganti adalah paling sesuai kerana pengganti ini akan menjadi batang utama selepas pokok induk berbuah. Kaedah paling berkesan untuk membuang sulur yang tidak dikehendaki secara kekal ialah memotong batang di paras tanah kemudian memotong ke bahagian tengah pokok. Ini akan mematikan sulur tersebut.
Pembiakan
Selain memangkas sulur, mengekalkan sulur ialah satu cara membiakkan pokok pisang. Sulur boleh dikeluarkan daripada rumpun dan ditanam semula di tanah yang baru diusahakan. Sulur besar yang dipanggil "sulur pedang" (sword sucker) ialah bahan tanaman pilihan. Semasa menggali sulur, batangnya sering dipotong pendek dan daunnya dibuang untuk memudahkan pengangkutan dan penanaman semula. Selepas itu, sulur ini disyorkan direndam dalam larutan racun perosak dan racun kulat bagi membunuh ulat dan kulat tersembunyi. Sulur ini mesti ditanam semula dalam sehari dua dan tidak boleh terdedah kepada cahaya matahari. Jika tidak, akarnya mungkin kering.
Pembuangan Bunga
Buang "Jantung" (kelopak bunga ungu di hujung tandan — juga dikenali sebagai "jantung pisang"). Amalan ini biasa dilakukan kerana pokok pisang akan menumpukan tenaganya untuk membesarkan tandan dan bukan memanjangkan tangkai.
Pemangkasan Daun
Daun tua dan daun berpenyakit perlu dipangkas secara berkala. Ini mengurangkan kemungkinan penyakit daun dan mengekalkan kekemasan ladang. Selain itu, ia menyediakan sungkupan semula jadi kepada pokok pisang.
Penimbunan Tanah
Aras tanah perlu ditinggikan selepas 3 bulan penanaman bagi mengekalkan tanah gembur. Ini juga membantu pertumbuhan akar pisang dan menghalang pokok tumbang akibat angin kencang.
Pembuangan Sikat Betina
Semasa menanam pisang Cavendish, satu (1) hingga dua (2) sikat terakhir tandan perlu dibuang. Penanam pisang sering membuang sikat betina di bahagian bawah supaya sikat yang tinggal tumbuh lebih besar kerana ia memudahkan perkembangan buah dan menambah berat tandan. Jika varieti lain ditanam (cth. Berangan, Rastali dan Emas), sikat betinanya tidak perlu dibuang.
Penutupan Tandan
Penutupan tandan meningkatkan berat dan mempertingkat kualiti buah. Lazimnya, penanam pisang menggunakan sarung plastik biru untuk melindungi pisang daripada serangga, selaran matahari, penyakit, sisa semburan, habuk dan burung.
Penyokongan
Sokong pokok pisang dengan buluh. Pokok pisang sering hilang keseimbangan akibat berat tandan. Oleh itu, dua (2) batang buluh perlu digunakan dengan satu (1) menyokong bahagian atas tandan dan satu lagi menyokong batang di sebelah yang condong. Menyokong dengan hanya satu (1) buluh tidak dinasihatkan kerana pokok pisang mungkin tumbang ke arah lain semasa angin kencang.
Pengurusan Perosak & Penyakit
Pengurusan perosak & penyakit
Pisang mudah diserang penyakit virus, penyakit kulat dan perosak yang mengurangkan pengeluaran, kualiti dan hasil. Racun perosak (cth. Chlorpyrifos, Cypermethrin dan lain-lain) dan racun kulat (cth. Mancozeb, Chlorothalonil, Propiconazole dan lain-lain) disyorkan digunakan setiap bulan bagi mengurangkan penyakit tersebut. Racun perosak dan racun kulat boleh dicampur dan disembur pada daun serta batang sekali sebulan. Jika tenaga kerja mencukupi, kami cadangkan menyembur dua kali sebulan untuk kawalan penyakit yang lebih baik. Selain itu, baja foliar juga boleh dicampur dan disembur bersama.
Jadual berikut menunjukkan perosak dan penyakit utama yang perlu diketahui oleh penanam pisang.
| Perosak | Penyakit Virus | Penyakit Kulat |
|---|---|---|
| Afid (Pentalonia nigronervosa) | Virus Pucuk Berjejala Pisang (BBTV) | Reput pucuk (Erwinia carotovora) |
| Kumbang parut buah (Basilepta subcostatum) | Virus Mozek Seludang Pisang | Layu Panama (Fusarium oxysporum) |
| Nematod | Virus Mozek Pisang | Bintik daun Sigatoka (Mycosphaerella spp) |
| Kumbang batang palsu (Odoiporus longicollis) | Virus Jalur Pisang | |
| Kumbang rizom (Cosmopolites sordidus) | ||
| Trip (Chaetanaphothrips signipennis & Heliaothrips kodaliphilus) |
Penuaian
Tuai apabila jari pisang agak sekata bulatnya. Amalan umum ialah menuai apabila jari pada sikat kedua telah ¾ bulat (80% kematangan). Namun, varieti pisang yang berbeza menunjukkan tanda berbeza apabila hampir masak. Contohnya, pisang Berangan sepatutnya menunjukkan warna kuning pada isi buahnya apabila hampir masak. Pokok induk perlu ditebang selepas dituai kerana pokok itu tidak akan berbuah lagi.
Dinasihatkan meletakkan tandan yang dituai di dalam bakul beralas empuk sebelum diangkut ke pusat pengumpulan kerana pisang mudah lebam. Setelah dituai, tandan perlu disimpan jauh daripada cahaya, di tempat sejuk dan teduh. Proses pemasakan boleh dipercepatkan menggunakan kalsium karbida dan etilena. Bergantung pada permintaan pasaran, sikat pisang sering dipotong kepada unit 6–15 jari atau dibiarkan pada tangkai untuk jualan runcit.
Untuk maklumat lanjut, hubungi kami.
Tanya soalan penanaman